havenland logo verticaal CMYK Havenland is een initiatief van Havenbedrijf Antwerpen, Maatschappij Linkerscheldeoever, het Havencentrum, in structurele samenwerking met gemeente Beveren, gemeente Zwijndrecht, gemeente Stabroek, stad Antwerpen, district Berendrecht-Zandvliet-Lillo, Visit Antwerpen, de provincies Oost-Vlaanderen en Antwerpen, Toerisme provincie Oost-Vlaanderen, Toerisme Provincie Antwerpen, Toerisme Waasland, Agentschap Natuur en Bos, De Vlaamse Waterweg, het departement Mobiliteit en Openbare werken, EGTS Linieland van Waas en Hulst en Natuurpunt.

Het verzamelt alle recreatieve mogelijkheden rond de haven van Antwerpen. Alle info is beschikbaar op de website www.havenland.be.

Havenland verzamelt de initiatieven van zowat 20 organisaties die actief zijn in en rond de haven van Antwerpen. Centraal staat de bezoeker: iedereen die iets leuks wil beleven in het havengebied. Of het nu gaat om schepen spotten, uitwaaien in het weidse polderlandschap, zeldzame vogels spotten, wandelen in een van de vele natuurgebieden of fietsen door de immense haveninfrastructuur – in Havenland kan het allemaal.

Wie op zoek is naar inspiratie voor een (dag)uitstap kan vanaf 1 juli terecht op de nieuwe website www.havenland.be. Gevarieerde verhalen en een activiteitenkalender prikkelen de zin om eropuit te trekken. Op het terrein zullen routes en deelnemende partners te herkennen zijn aan het Havenlandlabel. Dat label garandeert dat de deelnemende initiatieven voldoende kwaliteit bieden. Samen met de fiets- en recreatiekaart en de website is het ook dé manier om makkelijk je weg in de gigantische haven te vinden en je uitstap goed te plannen.

Heel wat overheden en privé-organisaties bieden hun eigen recreatieve en informatieve activiteiten aan in en rond het havengebied. Met Havenland willen we al die initiatieven op een eenvoudige en overzichtelijke manier onder de aandacht brengen. Want als wereldhaven hebben we heel wat te bieden,” licht havenschepen Annick De Ridder toe. “Op deze manier kan ‘Havenland’ de band tussen de haven van Antwerpen, de havengemeenschap, wie in de omgeving woont en al wie er wil komen ontspannen of iets bijleren.

Met Havenland grijpen we de kans om de verschillende aspecten die horen bij het leven in en rond een wereldhaven onder de aandacht te brengen” vervolgt Boudewijn Vlegels, voorzitter van Maatschappij Linkerscheldeoever. “Zo is er niet alleen aandacht voor het economische aspect, ook de inspanningen rond natuurbehoud die we samen met verschillende partners leveren of de rijke geschiedenis van het havengebied komen aan bod. Bovendien willen we met Havenland de lokale ondernemers die op een of andere manier bezig zijn met dat hele havengebeuren actief betrekken.”

Wanneer we in het Havencentrum groepen ontvangen, merken we dat de meeste bezoekers verwonderd zijn over de grote impact van die haven op hun eigen leven en over de veelheid aan dingen die in en rond de haven te beleven is. Daar willen we met Havenland op in spelen.

Onze doelgroep zijn niet alleen aan jongeren tijdens de Havenlandklassen of ander excursies, maar alle mensen die nieuwsgierig zijn naar het enorme reilen en zeilen binnen zo’n havengebied
”, besluit Ludwig Caluwé, gedeputeerde van de provincie Antwerpen en voorzitter van het Havencentrum.

Havenland doet ook een oproep aan wie als ondernemer een idee heeft om zelf iets te organiseren in het havengebied. Zij kunnen dat laten weten via de website.

Het Antwerpse havengebied is een van de belangrijkste leefgebieden van Europees bedreigde soorten. Maar liefst 90 beschermde dier- en plantensoorten hebben hun leefgebied in de Antwerpse haven.

Een belangrijk aantal van die beschermde soorten zijn bovendien havenspecifiek: ze zijn voor hun voortbestaan in Vlaanderen afhankelijk van leefgebieden en habitats die typisch zijn voor havengebieden. Wanneer er op bedrijfsterreinen in de Antwerpse haven beschermde soorten worden aangetroffen, mogen de economische activiteiten het voortbestaan van deze soorten niet in het gedrang brengen.

20150616 Foto4c droge graslanden haasopVoor bedrijven biedt deze situatie niet meteen rechtszekerheid. Om hiervoor een duurzame oplossing te vinden, werd de voorbije jaren werk gemaakt van het Soortenbeschermingsprogramma Antwerpse haven. Hiermee zorgt de Antwerpse haven voor een primeur, want het is eerste gebiedsgericht programma dat in Vlaanderen werd goedgekeurd door de Vlaamse minister van Leefmilieu.

Het Soortenbeschermingsprogramma (SBP) heeft als doel beschermde soorten waarvoor het havengebied een belangrijke vindplaats is in stand te houden op het niveau van het havengebied, veeleer dan op het niveau van het individueel bedrijfsterrein.

Door het realiseren van een netwerk van kerngebieden en corridors waar havenspecifieke fauna en flora zich kan ontwikkelen, krijgt de havenexploitatie en –ontwikkeling alle kansen waardoor economie en natuurbeheer in harmonie met elkaar kunnen bestaan.

Anders gezegd, door ervoor te zorgen dat er een goede staat van instandhouding wordt bereikt voor de beschermde soorten in het ganse havengebied, hoeven individuele bedrijven niet meteen meer hun activiteiten anders in te richten wanneer ze op hun terrein bijvoorbeeld een beschermde rugstreeppad aantreffen.

Het SBP Antwerpse haven bundelt 14 individuele soortenbeschermingsprogramma’s voor paraplusoorten (ISBPP). De Rugstreeppad, de Gierzwaluw, de Oeverzwaluw, de Huiszwaluw, de Slechtvalk, de Visdief, de Zwartkopmeeuw, de Blauwborst, de Bruine kiekendief, de Moeraswespenorchis, de Groenknolorchis, het Wit bosvogeltje, het Bruin blauwtje en de Meervleermuis werden als paraplusoort geselecteerd.

Acties, bestaande uit zowel beheers- als inrichtingsmaatregelen, die voor deze soorten genomen worden, garanderen ook het duurzaam voortbestaan van de overige 76 beschermde soorten, naast tal van andere soorten die eveneens zullen meeprofiteren van de acties.

groot20rietveld20kleinHet Gemeentelijk Havenbedrijf Antwerpen neemt als gebiedsbeheerder de publieke taak op van coördinator en regisseur voor een correcte en tijdige uitvoering van de afgesproken acties.

Door de uitvoering van deze acties wordt het voor het Agentschap Natuur en Bos mogelijk om aan de havengebruikers afwijkingen toe te staan op de geldende verbodsbepalingen uit het Soortenbesluit voor alle 90 beschermde soorten.

Het SBP Antwerpse haven en de uitbouw van een netwerk van ecologische infrastructuur binnen het Antwerps Havengebied werd door het Gemeentelijk Havenbedrijf Antwerpen uitgewerkt, in samenwerking met het Agentschap voor Natuur en Bos, de Maatschappij Linkerscheldeoever, vzw Natuurpunt, Voka-Kamer van Koophandel Antwerpen-Waasland / Alfaport en vertegenwoordigers van de industrie.

Het Soortenbeschermingsprogramma Antwerpse Haven en het netwerk van ecologische infrastructuur hebben ook positieve gevolgen voor de bedrijven in de Antwerpse haven. Als er voorheen beschermde soorten op bedrijventerreinen werden gevonden, ging dit voor de bedrijven gepaard met de nodige onzekerheid inzake de verdere ontwikkeling van het terrein en de daarbij gepaard gaande investeringen en tijdverlies.

Economische activiteiten mochten namelijk volgens de Vlaamse en Europese wetgeving het voortbestaan van de beschermde soorten niet in het gedrang brengen.

Een gebiedsgerichte aanpak kon hiervoor een oplossing bieden. Onder de vorm van het Soortenbeschermingsprogramma (SBP) wordt het havengebied als één geheel, als één ecologische eenheid omschreven. De doelstellingen worden dus niet langer geformuleerd als specifiek te behouden op een terrein, maar als totale doelstellingen in heel het havengebied.

Daarbij wordt het netwerk van ecologische infrastructuur (EIN) voorbehouden voor de natuur om er de doelstellingen te bereiken. Het EIN biedt daarbij een garantie voor het behoud van de havenspecifieke habitats.

Bovendien vormt het EIN een heus netwerk, zodat de isolatie van populaties wordt tegengegaan. Indien alle doelstellingen worden behaald in het EIN, zijn dus ineens ook de doelstellingen behaald voor het hele havengebied, hetgeen een verhoogde rechtszekerheid biedt voor bedrijven in de rest van het havengebied.

Op basis van het Soortenbeschermingsprogramma kunnen bedrijven een afwijking aanvragen op het Soortenbesluit bij het Agentschap voor Natuur en Bos (ANB). De aan te vragen afwijkingen zijn gebonden aan de paraplusoorten van het SBP. Indien bv. kalkrijk, voedselarm grasland zal worden ingenomen, dient een afwijking te worden aangevraagd voor bruin blauwtje.

Het ANB verwerkt dan de aangevraagde afwijking en stelt waar nodig compenserende acties voor voor de duurzame instandhouding van de betrokken soorten in het Antwerps havengebied. Deze compenserende acties worden aangewend om het netwerk lokaal te optimaliseren door middel van aanplantingen of bijkomende inrichtingen.

 

Ondersteuning van het EI-netwerk op bedrijventerreinen
Hoewel het EIN volledig is uitgetekend en de doelstellingen ook zijn bepaald binnen de grenzen van het EIN, kunnen de bedrijven mee zorgen voor de ondersteuning van het netwerk. Zo kunnen bedrijven hun braakliggende terreinen en reststukjes ecologisch gaan inrichten en beheren met een meerwaarde voor de natuur in het havengebied, maar zonder restricties naar de toekomst toe.

Voor voorbeelden van bedrijven die mee hebben gewerkt aan het behoud van (al dan niet tijdelijke) natuur op hun terreinen, zie bedrijven.

Soorten verbonden aan gebouwen en bouwwerken
Een aantal soorten zijn specifiek verbonden aan de gebouwen of andere bouwwerken op de industrieterreinen: gierzwaluwen, huiszwaluwen, oeverzwaluwen, meervleermuizen en slechtvalken.

 

Gierzwaluwen
Gierzwaluwen broeden tussen kieren en spleten van oude gebouwen. In het havengebied van linkeroever broeden ze o.a. in de dorpskern van Doel.

 

Huiszwaluwen
Huiszwaluwen broeden onder een uitstekende rand van bruggen en gebouwen. Meestal nestelen ze op een beperkte afstand van open water (<400m), waar ze insecten vinden om op te jagen en modder om nesten mee te bouwen. Huiszwaluwen zijn bijzonder plaatstrouw en zullen niet snel nieuwe locaties koloniseren, tenzij vlakbij een andere kolonie.

In de haven zit één kolonie op linkeroever, namelijk aan de vestiging van Lanxess aan de Ketenislaan. In 2014 werden ter versteviging van de bestaande kolonie kunstnesten aangebracht op de bestaande nestlocatie.

 

Oeverzwaluwen
Oeverzwaluwen broeden van nature in afkalvende oevers van waterlopen en rivieren. Aangezien de dijkwerken er voor hebben gezorgd dat dit soort biotoop niet meer aanwezig is, is het voor oeverzwaluwen bijzonder moeilijk geworden om geschikte nestlocaties te vinden.

In de haven bevindt zich echter nog 15-20% van de totale Vlaamse populatie en dat heeft alles te maken met de bouwwerkzaamheden die in een havengebied als het onze voorkomen. Her en der worden immers grote zandhopen (tijdelijk) achtergelaten, die dan ook nog eens ten gepaste tijde afschuiven waardoor heel wat surrogaatbiotoop aanwezig is.

Individuele bedrijven kunnen ook op deze manier een bijdrage leveren voor de natuur: een zandhoop die jaarlijks een beetje afkalft, neemt immers niet veel ruimte in beslag.

 

Meervleermuizen
Meervleermuizen en andere meeliftende vleermuizen kunnen onderdak zoeken in loodsen van bedrijven. Momenteel is echter nog niets bekend over zomer- of winterverblijfplaatsen in de havenbedrijven. Daarom is nog verder onderzoek nodig. Dat onderzoek zal de komende jaren uitgevoerd worden.

 

Slechtvalken
Slechtvalken broeden van nature in rotswanden en aan hoge kliffen. In het havengebied kunnen ze echter gebruik maken van allerlei andere hoge structuren, zoals gebouwen, schoorstenen, koeltorens en zelfs kranen. Op linkeroever hebben ze hun stek aan Electrabel centrale van Doel. De centrale van Kallo is ondertussen afgebroken. Voor de nestkast wordt nog een alternatieve locatie gezocht.

 

Johan Baetens
Projectmedewerker linkeroever
Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.
Tel.: +32 3 722 15 37
Grote Baan 197, 9120 Melsele/ Beveren

 

Dirk Eekelers
Projectmedewerker rechteroever
Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.
Tel. +32 (0)3 541 58 25
Steenstraat 25, 2180 Ekeren

 

Tim Vochten
Projectmedewerker monitoring (deeltijds)
Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.
Tel.: +32 (0)3 541 58 25
Steenstraat 25, 2180 Ekeren

 

Peter Symens
Beleidsmedewerker (deeltijds)
Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.
Tel.: +32 15 29 72 37
Coxiestraat 11, 2800 Mechelen

 

Willy Ibens
Coördinator
Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.
Tel. +32 3 541 58 25
Steenstraat 25, 2180 Ekeren

 

Partners:

  • Havenbedrijf Antwerpen
  • Maatschappij Linkerscheldeoever