Natuurpunt Waasland (voorheen Natuurpunt WAL en daarvoor WNLO) volgt het dossier van de Oosterweelverbinding en de aansluitende wegen (‘Infrastructuurwerken Linkeroever’) sinds 1988. Je leest het goed: 30 jaar zijn we onafgebroken in de weer om te strijden tegen nieuwe wegen die steeds meer verkeer aanzuigen.

Een deel van het natuurgebied en beschermd landschap  Het Rot ging voor de bijl. Natuurpunt Waasland eist dat BAM dit ruimschoots compenseert.Na vele duizenden werkuren van tientallen vrijwilligers zijn we na 30 jaar gekomen waar we zijn: er is een akkoord over het sluiten van de Antwerpse Ring en dat sluitstuk heeft een grote impact op de Linkeroever. Dit dossier evolueert echter zo snel dat er tussen de opmaak van dit artikel en het moment waarop je het leest alweer een en ander kan veranderd zijn… Zie het dus als een stand van zaken.

De prehistorie
Het begon voor onze vereniging einde jaren ’80 met een shock: het eerste plan om de Antwerpse Ring te sluiten, trok een rechte verbinding van de E17 op de Linkeroever, dwars door het meervoudig beschermde natuurreservaat Blokkersdijk, naar Oosterweel op de Rechteroever.

Reactie van de toenmalige plannenmakers op onze verbolgenheid: “We wisten niet dat Blokkersdijk beschermd was…” 

Dat ‘euvel’ werd ‘rechtgezet’ en de loop van de verbinding E17-Oosterweel werd omgeleid door het Sint-Annabos. Dat daarvoor het Sint-Annabos nagenoeg geheel zou worden gekapt, leek eerst onomkeerbaar.

Pas in september 2016 konden we na onafgebroken druk samen met de burgerbewegingen Ademloos en Straten-generaal de overheid er toe bewegen het bos grotendeels te sparen.

Dossier in sneltreinvaart
Sinds de jaren ’90 volgden de plannen, tracévoorstellen, ruimtelijke uitvoeringsplannen, bezwaarschriften, uitspraken van de Raad van State, conflicten tussen burgerbewegingen en de overheid zich in sneltreinvaart op.

Na vele jaren tekentafelwerk door BAM, de bouwheer van de infrastructuurwerken en de Oosterweelverbinding (met een torenhoge kost voor de belastingbetaler) trok de Overkappingsintendant Alexander D’Hooghe het lont uit het kruitvat. Op 15 maart 2017 begroeven de overheid, BAM, Ademloos, Ringland en Straten-generaal de strijdbijl.

Ze omarmden mekaar, dronken en glas en bezegelde het verstandshuwelijk met een heuse ‘ring’. Het Toekomstverbond was geboren. In de zomer van dat jaar deden de gemeente Zwijndrecht en enkele burgers hetzelfde. De burgerbewegingen trokken hun bezwaren bij de Raad van State en de dreiging met een Volksraadpleging in.

Natuurpunt Waasland ging en gaat er nog steeds voor 
Ook Natuurpunt Waasland zat aan de tekentafel en werkt een plan uit met minder wegen, verlaagde knooppunten, minder ruimte-inname, maar met meer overkappingen in woon- en natuurzones.

Toen we ons ambitieus plan ‘Ecologische alternatief voor Infrastructuurwerken Linkeroever-Zwijndrecht’ in 2015 aan BAM en de overheid voorstelden, kregen lof omwille van de sterke (ecologische en technische) inhoud maar nul op het rekest wegens te duur en… te laat. Wellicht wenste BAM haar uitgewerkt en kostelijk plan niet opnieuw in het gedrang te laten brengen…

Een groot landschapspark voor Linkeroever, Zwijndrecht en de ganse regio
De door de Intendant uitgeschreven wedstrijd inzake ’Overkapping en herinrichting van de Ring tussen Luchtbal en Antwerpen Linkeroever’ gaf het voorbije jaar een vloed aan waardevolle ideeën. Een zestal landschapsarchitectenbureau ’s kregen elk een segment toegewezen waarin ze aan de slag gingen.

Voor Linkeroever-Zwijndrecht werkte het Team West (landschapsarchitectenbureaus Omgeving - Urbanisten – Cobe) een waardevol voorstel uit voor een Landschapspark Linkeroever. 

Natuurpunt Waasland, de burgerbewegingen, overheden en inwoners kregen het voorbije jaar ruimschoots de kans om feedback te geven op de ontwerpplannen van de zes segmenten. Uiteraard focusten we op het segment Linkeroever-Zwijndrecht zonder echter het gehele plaatje van de ganse ring uit het oog te verliezen.

De ambitie van Natuurpunt Waasland is steeds geweest om de door wegen versnipperde unieke natuurgebieden (St-Annabos, Blokkersdijk, Het Rot, Vlietbos, Burchtse Weel) samen goed voor bijna 400ha natuur met elkaar te verbinden tot één groot landschapspark.

We zagen het ontwerp van het Team West geleidelijk groeien tot een groot parklandschap, dat natuur en mensen verbindt door groene (natuur en ecoducten) en blauwe (water) verbindingen.

Laten we ook niet vergeten dat Team West de door de gemeente Zwijndrecht geëiste en verkregen ‘halvering van het snelweggeluid’ en snelle fietsverbindingen waaronder een fietsbrug over de Schelde concreet uitwerkte.

Op 26 en 29 maart 2018 legde het team het definitieve plan ‘Landschapspark Linkeroever-Zwijndrecht’ aan de bevolking voor. Op 31 maart werd het samen met de plannen van de andere segmenten ingediend. Van einde april tot einde mei zal een jury de ingezonden plannen evalueren.

Die evaluatie mondt uit in een rapportering aan de regering die, waarschijnlijk eind juni, zal beslissen welke plannen er tegen welke kostprijs kunnen uitgevoerd worden. Voor dit ganse verhaal is er 1.25 miljard euro (btw in) uitgetrokken. Daarvan vraagt het Landschapspark West 163 miljoen euro.

Schop in de grond
Op donderdag 8 februari 2018 startte het aannemersconsortium Rinkoniên (Roegiers, Artes Depret, CIT Blaton, MOBILIS en Stadsbader) de werken ‘Fase 1’ (Sector West: Linkeroever-Zwijndrecht: van Kennedytunnel tot E34 en E17 tot Krijgsbaan Zwijndrecht).

Volgens bouwheer BAM werd er reeds circa bomen en struikgewas gerooid. De werken gebeurden in samenspraak met het Agentschap voor Natuur en Bos (ANB) en zijn afgerond vooraleer het vogelbroedseizoen van start gaat. Voorafgaand werden de bomen via warmtecamera’s gescreend op vleermuizen en vleermuiskolonies en werden er 63 vogelkasten en 18 vleermuiskasten opgehangen.

De aannemer heeft eind februari met gespecialiseerde technieken de wilde orchideeën in het gebied verplant en of beschermd. Dit alles in samenspraak met ANB, Natuurpunt Waasland en de Universiteit Antwerpen.

Sint-Annabos wordt nog niet ‘aangepakt’
In 2016 kwam er na een constructieve dialoog tussen de betrokken partners een oplossing voor het Sint-Annabos uit de bus, waardoor deze groene long grotendeels gevrijwaard kon worden. De huidige verkeersinfrastructuurwerken op Linkeroever en Zwijndrecht hebben nog geen impact op het Sint-Annabos.

Pas bij de (fase2-)werken aan de Oosterweeltunnel onder de Schelde waarvan de effectieve startdatum nog niet scherp staat, zal er in het Sint-Annabos gewerkt worden. 

Europees geld voor de Oosterweelverbinding
Voor de bouw van de Oosterweelverbinding zal Vlaanderen 1 miljard euro aan gunstige voorwaarden kunnen lenen bij de Europese Investeringsbank (EIB). Het project om de Antwerpse ring te sluiten, zou 3,6 miljard euro kosten. Om die ring te overkappen moet er bijkomend bijna 9 miljard op tafel komen.

De 1 miljard euro van de EIB maakt deel uit van een totale lening van 3,6 miljard euro die de Beheersmaatschappij Antwerpen Mobiel (BAM), de publieke nv die de Oosterweelverbinding moet realiseren, aangaat bij de Vlaamse overheid. De BAM belooft die lening binnen de 35 jaar na de oplevering van de werken met de inkomsten van de tolheffing terug te betalen.

Autosnelweg verminkt natuurgebieden Vlietbos en Het Rot. Natuurpunt Waasland eist dat hier een robuust ecoduct komt voor mens en dierBezorgdheden Natuurpunt Waasland inzake verkeersinfrastructuur Linkeroever-Zwijndrecht en Oosterweelverbinding
Natuurpunt Waasland steunt het “Project West”. Nochtans hebben we in dit dossier nog enkele belangrijke bezorgdheden:

  1. Segment West (Linkeroever-Zwijndrecht) start - dankzij 40 jaar onafgebroken natuurbeschermingswerk van Natuurpunt Waasland - effectief met de ‘grootste bestaande groenruimte’ van alle segmenten. Daarom worden ze ook op bovenlokaal vlak benut.

    Dat willen we graag zo behouden en inhoudelijk versterken met het Landschapsplan Linkeroever van het Team West. Het is echter moeilijk om een status-quo qua natuur en open ruimte te behouden. Deze werd op datum van 16/03/2018 vooralsnog niet gehaald omdat er op Linkeroever meer infrastructuurinnames zijn dan in de meeste andere segmenten.

    Daar hebben ze vaak het voordeel dat de overkapping hen extra ruimte oplevert. In ons segment moet er zwaar ingeleverd worden voor een nieuwe Knoop Noord, een Scheldetunnel, een nieuwe parallelweg, bufferdijken, nieuwe woon- en kantoorsites; merendeels gelegen IN groenzones en ongeschonden open ruimte. We hopen dat onderhandelingen en de ‘Ringdagen’ daar nog verandering in gebracht hebben.

  2. Binnen het projectgebied op Linkeroever en in Zwijndrecht, veelal in de directe omgeving van de autosnelwegen, is reeds ongeveer 35ha groen verdwenen. En in fase 2 zal er nog een flinke hap worden weggenomen. Volgens BAM zullen die later ruimschoots gecompenseerd worden.

    BAM telt na de werken zelfs 9,5ha extra bos. Binnen het projectgebied zegt BAM 34 ha bos her aan te leggen. (ofwel 2.850 nieuwe bomen) én buiten het projectgebied nog eens 10,5 ha bos te realiseren. We kunnen onmogelijk becijferen of deze berekening klopt. 

  3. Het is zorgwekkend dat er in Burcht naast de autostrade een 2000-tal wooneenheden op 22ha oppervlakte gepland worden. Voor Natuurpunt Waasland een veel te groot aantal bijkomende bewoning en inwoners vlakbij de autostrade. 

  4. Voor Linkeroever zijn er andermaal bijna 5000 bijkomende wooneenheden buiten de voorziene (inbreidings)projecten. Natuurpunt Waasland wil alvast Middenvijver Oost gevrijwaard zien van de inname van 16ha nieuwe bewoning en/of de verhuis van de camping van de Plage naar hier. 

  5. De Verbindingsweg (E17-E34) en de R1 tussen Regatta/Galgenweel en Burchtse Weel) moeten overkapt worden met robuuste ecoducten om de milieuoverlast voor de beschermde natuurgebieden te beperken en verbondenheid van het ‘Landschapspark Linkeroever’ alle kansen te geven. De ecoduct over de Verbindingsweg moet ten minste 200m en die tussen Regatta/Burchtse Weel ten minste 100m breed zijn. 

  6. Om nieuwe structurele files na de geplande werken te voorkomen moeten de verkeersvolumes drastisch dalen. Daarom moet de overheid een modal-shift van 50 / 50 vastleggen: minstens 50% van alle verplaatsingen (uitgezonderd vrachtvervoer) mag niet met de auto gebeuren maar wel per fiets, te voet en openbaar vervoer.

    Natuurpunt Waasland vraagt eenzelfde modal-shift voor het vrachtvervoer. Zo niet wordt de vervuiling door fijn stof onvoldoende ingeperkt.

  7. Aan de stedelijke overheid vragen we de toezegging om in het Landschapspark twee keer per week een politiepatrouille met 2 agenten per fiets toe te zeggen om het zo noodzakelijk handhavingsbeleid effectief vorm te geven
    .
  8. Om de Landschapsverbindingen niet bruusk te doorbreken zijn er aan de Blancefloerlaan nog een viertal ecoverbindingen toe te wijzen.

  9. We hebben goede hoop dat het getijdengebied Burchtse Weel geoptimaliseerd en robuuster zal worden, maar wachten nog op bevestiging.

  10. De aanleg van twee hondenzwemvijvers in een hondenloopzone op Middenvijver Oost zijn reeds toegezegd, maar moeten nog geconcretiseerd worden.


Over het globale Oosterweelproject hebben we de volgende bezorgdheden:

  1. Als de voorliggende planen van BAM onveranderd worden uitgevoerd, blijft het verkeer toch nog veel te dicht bij de bewoning.
     
  2. Het deel van de Ring 1 op Linkeroever moet tot de Stedelijke Ringweg behoren en dat is in de plannen niet het geval. Het Toekomstverbond stelt dat de R1 (Ring 1; kleine ring rond Antwerpen) enkel gebruikt zal worden als ‘stedelijke ringweg’.

    Het doorgaand (vracht)verkeer moet de R2 (Ring 2) volgen, met achtereenvolgens de Beveren-, Liefkenshoek- en de Tijsmanstunnel. Verder gaat het dan via de A12 (Havenweg) en de nog aan te leggen A102 in de buurt van Schoten, om vandaar de E34 – E313 naar de Kempen te bereiken. Dit parcours vereist capaciteitsuitbreidingen in de Beveren- en Liefkenshoektunnel. Naast de Tijsmanstunnel onder het Kanaaldok, komt een tweede tunnel.

  3. Het lange-afstandsverkeer vanuit Frankrijk richting Antwerpen moet volgens het Toekomstverbond reeds nabij Gent worden afgeleid over de Ring 4 (R4), om zo via de E34 het knooppunt Waaslandhaven te bereiken. Volgens verkeerstellingen zit er momenteel op de R1 (Ring 1) tussen de 43 en de 61 % doorgaand verkeer, dat daar niet thuis hoort.

    Een groot deel daarvan zal worden afgeleid, waardoor het verkeer in de buurt van Linkeroever – Zwijndrecht volgens het Toekomstverbond met 15 tot 20% zal dalen. Natuurpunt Waasland meent dat deze theorie enkel haalbaar is door het opleggen van een strenge verkeersturing d.m.v. tolheffing.

    Zo niet zal veel doorgaand vrachtverkeer vanuit de richting Gent naar Antwerpen via de E17 door Zwijndrecht, de Verbindingsweg (tussen de natuurgebieden Vlietbos en Het Rot/Middenvijver), en de E34 een tweede keer langs Zwijndrecht blijven passeren. Zo zal Zwijndrecht en Linkeroever tweemaal het gelag betalen… Bovendien is Gent helemaal geen vragende partij voor het parcours langs de Ring 4;

 

(tekst: René Maes en Jef Van De Wiele / Foto’sGreet De Jonghe en Jef Van De Wiele)